سيد علي اكبر قرشي

456

مفردات نهج البلاغه ( فارسى )

آن حضرت به معاويه مى نويسد : « و رعيت غير سائمتك و طلبت امرا لست من اهله » نامهء 64 ، 455 رعى متعدى نيز آمده است يعنى چرانيدى غير چهارپايان خويش را و طلبيدى حكومتى را كه اهل آن نيستى . در مقام دقت و تأمّل فرموده : « اعقلوا الخبر عقل رعاية لا عقل رواية فان رواة العلم كثير و رعاته قليل » حكمت 89 خبر را چون شنيديد تعقل كنيد تعقّل رعايت و مراقبت و فهم نه تعقل الفاظ و نقل به ديگران چون . . . راعى : والى و حاكم كه مراعات و مراقبت كنندهء قوم است جمع آن رعاة آيد ، على ذا « رعيّت » به معنى اشخاص مراعات و مراقبت شده است در مقام ناليدن از مردم فرموده : « و لقد اصبحت الامم تخاف ظلم رعاتها و اصبحت اخاف ظلم رعيّتى » خ 97 ، 141 ، امّتها از ظلم حكومتهاى خود مى ترسند ولى من از ظلم رعيت خود مى ترسم ، اين سخن در حكمت 261 نيز آمده است . استرعاء براى طلب است . مرعى : چراگاه . مراعاة : مراقبت . دربارهء دنيا فرموده : « ايها الناس متاع الدنيا حطام موبى فتجنبّوا مرعاه » حكمت 367 ، مردم متاع دنيا ، خاشاك آميخته به « و با » است از چراگاه آن اجتناب كنيد . رغب : رغبت در اصل به معنى وسعت است گويند : « رغب الشى ء : اتّسع » و چون با « فى » و « الى » آيد به معنى دوست داشتن ، مايل بودن و حريص بودن باشد . و چون با « عن » آيد معنى اعراض ، كناره‌گيرى و بى اعتنائى مىدهد . « رغب » بر وزن عقل و شرف در نقل جوهرى هر دو بيك معنى ولى در قاموس و اقرب الموارد « رغب » بر وزن شرف به معنى ابتهال آمده است از اين ماده موارد زيادى در « نهج » ديده مىشود . امام صلوات الله عليه در مقام موعظه فرموده : « يا اسرى الرغبة اقصروا فانّ المعرّج على الدنيا لا يروعه منها الّا صريف انياب الحدثان » حكمت 359 اى اسيران طمع و حرص ، كم كنيد زيرا مايل به دنيا را نمى ترساند مگر صداى دندانهاى حوادث ناگوار . و نيز فرموده : « انّ قوما عبدوا الله رغبة فتلك عباده التجار و ان قوما عبدوا الله